Megafoons accepteren schikking Paleis Het Loo: Nix geen Trix alsnog een hit

Ruim 45 jaar na de uitbreng is het nummer Nix geen Trix alsnog een stevige hit geworden voor de Megafoons. Maurits Groenenberg en Wim Koppenol, het activistische punkduo dat het lied in 1980 schreef heeft 7500 euro gekregen van Paleis het Loo. Het Apeldoornse museum had het nummer vorig jaar laten horen in een vitrine op de tentoonstelling Tegenspel – De eeuw van vrouwelijk koningschap. Groenenberg en Koppenol vochten na afloop de onrechtmatigheid aan. Met succes, al hadden ze het dubbele geëist.

Maurits Groenenberg en Wim Koppenol waren in 1980 linkse studenten in een opstandige tijd vol punk. Ze schreven Nix geen Trix toen duidelijk werd dat prinses Beatrix haar moeder Juliana ging opvolgen als koningin. Ze speelden het live in het VARA-radioprogramma dat Hanneke Groenteman op Kroningsdag 30 april 1980 presenteerde vanaf het Amsterdamse Rembrandtplein en veel kritiek kreeg vanwege de anti-koningshuis teneur. Ze brachten het in eigen beheer uit op een EP-tje waarop ook het nummer Vonhoff lik me reet stond.

De expositie in Paleis het Loo was gewijd aan de verschillende vormen van protest die de opeenvolgende vorstinnen Wilhelmina, Juliana en Beatrix hadden ondervonden. Groenenburg en Koppenol werden over het gebruik van hun liedje geïnformeerd door een vriend die er een bezoek aan had gebracht met zijn stokoude moeder. Toen ze eenmaal zelf gingen kijken merkten ze dat er politiesirenes en hondengeblaf bij was gevoegd. Daar stoorden ze zich des te meer aan: alsof ze zo bij de krakers werden geschaard. Ze vroegen om advies bij de muziekrechtenorganisatie BumaStemra en kwamen met een forse claim voor Paleis het Loo: tussen de 65.000 en de 120.000 euro.

‘We zijn een rijksmuseum en werken met publiek geld’

In Apeldoorn reageerden ze onaangenaam verrast. In een mail schreven ze: ‘Het is belangrijk voor Paleis Het Loo dat we de rechten van makers op een zorgvuldige manier naleven. Daarom onderschrijven we de Fair Practice Code en streven naar een eerlijke, transparante en duurzame manier van werken, waaronder ook fair pay. We zijn erop gewezen dat dit bij een kort geluidsfragment in onze tentoonstelling mogelijk niet volledig het geval was. Wij waren in de veronderstelling dat ons gebruik van het fragment onder het citaatrecht viel en hebben daarbij te goeder trouw gehandeld. Zodra we hierop attent zijn gemaakt, hebben we meerdere malen contact gehad met de makers om samen tot een passende oplossing te komen. Tot onze verrassing ontvingen we echter een door ChatGPT opgestelde claim van €60.000 tot €120.000. Dit zijn bedragen die voor ons, zeker voor het gebruik van beeld- of geluidsmateriaal, niet realistisch of gebruikelijk zijn. We zijn een rijksmuseum en werken met publiek geld.’

Paleis het Loo kwam met een tegenvoorstel: 1000 euro, plus 1500 voor de inmiddels gemaakte advocatenkosten. Groenenberg en Koppenol waren inmiddels gezakt tot 10.000 euro. Daarna werd het een tijd stil. In de loop van februari kwam Paleis het Loo met een voorstel tot een schikking.

Zo stond het in de mail: ‘Cliënte heeft zich herhaaldelijk bereid verklaard een redelijke vergoeding te voldoen voor het betreffende muziekgebruik. Zij hecht er groot belang aan dat makers voor hun creatieve werk worden beloond. Ook is zij zich ervan bewust dat het voor uw cliënten eveneens een principiële kwestie betreft. Cliënte benadrukt echter dat de vergoeding wel binnen redelijke grenzen moet blijven, gezien de publieke middelen waarover zij beschikt.’

‘Ja, het is best een leuk bedrag. Een succes dat we dit gedaan hebben’

Er kwam een voorstel voor een minnelijke schikking, met een bedrag van 5000 euro als schadevergoeding en 2500 euro voor de gemaakte juridische kosten. Daarmee was het voor de Megafoons wel beklonken. Groenenberg heeft het bedrag inmiddels op zijn rekening ontvangen en gedeeld met Koppenol. Hij zegt: ‘Ja, het is best een leuk bedrag. Een succes dat we dit gedaan hebben.’

Indirect was het toch een strijd tegen het koningshuis. Groenenberg: ‘Eigenlijk wel. Ik heb het er ook over gehad met de projectleider van de tentoonstelling. Het was ook een soort repressieve tolerantie van Paleis het Loo. Nix geen Trix had daar twintig jaar geleden niet gekund, toen Beatrix nog vorstin was. Een tentoonstelling over tegenstanders van het koningshuis was toen onmogelijk. Het was baanbrekend, zei de projectleider. Paleis het Loo wilden het niet tot een proces laten komen en dus hebben ze het geschikt voor 5000. Het is de helft van wat we vroegen, maar voor ons acceptabel.’

Het doorzetten heeft Groenenberg (inmiddels 70) genoeg opgeleverd. ‘Ik heb twee nieuwe gitaren gekocht van dat bedrag. Met onze muziek hebben we eerder niet zoveel verdiend. Het is echt een unicum, ja. Bij Gluren voor de Buren kreeg ik 50 euro voor een hele dag spelen. Om het geld ging het verder niet. Het was even volhouden. Muziek is iets waar je je hele leven mee doorgaat. Het is je hele leven een soort zingeving. Dat dit zo gelopen is via Het Loo is ontzettend geestig. Dat ze non stop Nix geen Trix gingen draaien, terwijl onze eigen namen toen niet eens op de hoes stonden, wegens mogelijke effecten bij sollicitaties.’