500 onbekende schrijvers krijgen een plek in de bieb: ‘Hier liggen verhalen die anders thuis in een la waren gebleven’

Wie zaterdagmiddag 24 januari Bibliotheek Neude binnenloopt, ziet geen vertrouwde rij ruggen met bekende namen. In plaats daarvan staat er een installatie vol tassen, elk met een boek erin. In de tas zitten gaten, net genoeg om een eerste indruk te geven. Aan iedere tas hangt een kaartje: de naam van de schrijver en een korte boodschap, met de hand geschreven. Meer weet je niet. Geen flaptekst, geen sterren, geen recensies. Dit is Het Boekenspektakel: een nieuwe vaste plek in de bibliotheek voor onuitgegeven boeken van onbekende schrijvers.

Nooit eerder bood een openbare bibliotheek in Nederland op deze schaal ruimte aan ongepubliceerde werken. In totaal hebben vijfhonderd schrijvers hun boek ingeleverd. Romans, dichtbundels, levensverhalen, kinderboeken, kookboeken en thrillers. Iedereen mocht meedoen: jong, oud, ervaren of niet, in welke taal dan ook. De schrijvers bepaalden zelf in welke categorie hun boek het beste past. Daarna laten ze het los, in de hoop dat een onbekende lezer het oppakt. 

Volgens directeur-bestuurder Deirdre Carasso raakt het project aan de kern van wat een bibliotheek zou moeten zijn. “De bibliotheek wordt gemaakt door mensen,” zegt ze. “We zijn niet alleen een plek waar je iets komt halen, maar ook een plek waar je iets kunt brengen. Dit project hebben we samen met de stad gemaakt.” Het idee ontstond tijdens de coronaperiode, toen veel mensen begonnen te schrijven maar vastliepen bij uitgevers. “Toen dacht ik: er zijn zó veel verhalen die geen kans krijgen, waarom geven wij hun de kans niet?”

Blind date met een boek

Het Boekenspektakel is ontworpen als een beleving. Bezoekers worden gekoppeld aan een boek zonder te weten wat ze gaan lezen. Als een blind date: je kiest niet op auteur of bekendheid, maar laat je verrassen. “Je weet alleen wat de schrijver je meegeeft op dat kaartje,” zegt Carasso. “Dat is het begin van een ontmoeting.”

Die opzet is bewust. Normaal kies je een boek omdat iemand het aanbeveelt of omdat het vijf sterren heeft. Hier valt dat allemaal weg. “We willen dat mensen iets kiezen wat ze nog niet kennen,” zegt Carasso. “Dat je uit je bubbel stapt en via een boek iemand ontmoet die je anders nooit zou tegenkomen.”

Daarmee doorbreekt de bibliotheek volgens haar ook een onzichtbare grens. “Uitgevers zijn in zekere zin de poortwachters van de boekenkast. Dat is niet verkeerd, maar het is niet het hele verhaal. Wij laten zien dat er nog veel meer stemmen zijn.” Dat het allebei kan bestaan naast elkaar. 

Een van die stemmen is die van Saïd. Zijn roman ligt hier in klassiek Arabisch. Niet uit principe, maar vanwege taalkwaliteit. Saïd studeerde literatuur in Marokko en zegt zich daarin preciezer te kunnen uitdrukken. “In het Nederlands kan ik leven en werken,” zegt hij. “Maar literatuur vraagt een taal die ik echt beheers.”

Schrijven tegen schaamte in

Saïd groeide op in Noord-Marokko en schrijft over armoede, migratie en schaamte. Over een jeugd met te weinig eten, geen goede kleren en weinig perspectief. “Het moeilijkste was om die slechte ervaringen onder woorden te brengen,” zegt hij. “Maar een roman vraagt eerlijkheid. Je kunt het niet mooier maken dan het was.”

Zijn boek lag jarenlang thuis. Niet omdat hij er niet in geloofde, maar omdat hij dacht dat hij het niet kon. “Er was altijd die stem: jij bent geen schrijver.” Die stem verdween pas toen hij zich realiseerde dat anderen met een vergelijkbare achtergrond hem voorgingen. “Als zij het konden, waarom ik niet?”

Voor Saïd is Het Boekenspektakel meer dan een podium. Hij noemt het emancipatie. “Er zijn zoveel mensen die denken: dit gaat mij toch niet lukken. Dan leg je dat boek weg, in een la. Dit opent de deur.” Dat zijn boek nu in de bibliotheek ligt, voelt voor hem nog steeds onwerkelijk. “Ik moet mezelf knijpen om te kijken of ik niet droom,” zegt hij. Hij hoopt dat zijn roman in de toekomst wordt vertaald naar het Nederlands.

Zijn roman is autobiografisch, maar geen dagboek. Het verhaal gaat over migratie, over de reden waarom jongeren hun land verlaten. “Ik schaam me er niet voor dat het een economische vlucht is,” zegt hij. “Ik beschrijf de realiteit. Niet om mensen aan te moedigen, maar om zijn kant te laten zien.”

‘Dit voelt als mijn plek’

Aan de andere kant van de installatie ligt een dunne dichtbundel van Fleur. Haar boek combineert gedichten, fotografie en persoonlijke notities. Al vier jaar schrijft ze gedichten om haar persoonlijke proces onder woorden te brengen. Het idee voor een dichtbundel had ze al langer, maar pas bij de oproep van de bibliotheek viel alles samen. “Toen dacht ik: nu moet het eruit.”

Twijfel was er genoeg. “Maar de behoefte om te delen was groter dan de spanning.” Haar werk gaat over kwetsbaarheid, emoties en het zoeken naar een plek in de wereld. “In onze samenleving is daar niet altijd ruimte voor, terwijl dat ook mens-zijn is.”

Toen ze haar eigen boek voor het eerst vasthield, voelde het onwerkelijk. Nu ligt het tussen honderden andere onbekende titels. “Soms besef ik het nog steeds niet helemaal,” zegt ze. “Maar dit voelt wel als mijn plek in de wereld. Al is het ook gek om te bedenken dat ik die plek zelf heb gecreëerd.”

Fleur ziet zichzelf inmiddels als schrijver. En ze is niet de enige. Dat is precies wat Carasso hoopt dat het project losmaakt. “Op het moment dat iemand zijn boek hier inlevert, gebeurt er al iets,” zegt ze. “Diegene wordt gezien. Gehoord.”

Een plek die blijft

Het Boekenspektakel is geen tijdelijk experiment. De installatie blijft bestaan en blijft in beweging. Er is steeds ruimte voor nieuwe boeken. Iedereen mag lenen, ook zonder lidmaatschap. Daarmee wil de bibliotheek structureel ruimte maken voor verhalen die normaal buiten de kast blijven.

Of Het Boekenspektakel een succes is, wil Carasso pas echt na de opening zeggen. Toch durft ze één ding nu al te stellen. “Als je ziet wat het betekent voor de schrijvers, dan is het nu al geslaagd.” Tegelijkertijd vindt ze het spannend. “Gaan lezers zich verdiepen in een ander? Gaan ze moeite doen?”

Voor Saïd betekent dat podium nieuwe moed. Hij werkt inmiddels aan een tweede boek, over zijn werk in de daklozenopvang. “Deze kans heeft me kracht gegeven,” zegt hij. Fleur wil blijven vertellen, zolang ze haar gevoel kan volgen. “Dan leef ik mijn droom.”

En tussen al die tassen, met alleen een naam en een paar zinnen, ligt misschien precies dat verhaal dat je niet zocht, maar wel nodig had.