Laat ik met een mild woord beginnen.

Gemeenteraadsleden en stadsbestuur hebben met het woondossier een pittige taak. Het woondossier is razend ingewikkeld geworden.

Bovendien heeft het dure Utrechtse wonen alles te maken met de mondiale financiële markten. Biljoenen euro’s worden over de wereld geschoven voor zo hoog mogelijke rendement. Het geld zoekt plekken en branches waar nog meer geld te halen is.
Utrecht is een woningmarkt vol schaarste. Dus strijkt het internationale kapitaal hier neer. Hoe die internationale geldstromen in onze stad uitpakken? Daarover schreef ik mijn vingers de afgelopen jaren blauw.

Geen wethouder, geen gemeenteraadslid, geen ambtenaar ontkomt er aan. Het grote geld én de wetten van het grote geld? Ze hebben onze stad in de greep.  

Kunnen wij er iets tegen ondernemen? Ja, kleine stapjes.

Dit wordt geen stemadvies.
Ik kijk terug op wat feiten die wij de afgelopen vier jaar constateerden. Daar worden woningzoekenden -en zij niet alleen- niet vrolijk van.

Op de dag voor de gemeenteraadsverkiezing een prikkel om te gaan stemmen. Aan de hand van zes thema’s kijk ik terug.
Ik garandeer niet dat dit stuk tot meer rechtvaardigheid op de Utrechtse woningmarkt leidt.

Corruptie

De afgelopen raadsperiode hing een justitieel corruptieonderzoek boven het Utrechtse woondossier. Vier jaar lang hoorde je er geen wethouder of raadslid over. Ik begin er mee, omdat het de slappe bewaking van integriteit door stadsbestuur en raad illustreert.

De gemeente Utrecht verkocht een stukje grond aan het Rachmaninofplantsoen voor 311.000 euro aan Egeria, het private equity-vehikel van de familie Brenninkmeyer. De volgende dag werd het voor bijna een miljoen euro meer doorverkocht aan pensioenfondsbelegger Bouwinvest. Wethouders van D66 (Verschuure) en GroenLinks (Diepeveen) lieten deze naar omkoping ruikende zaak in de vorige raadsperiode passeren.

Afgelopen januari besloot het Openbaar Ministerie, na vier jaar, niet tot vervolging over te gaan. Ambtelijke corruptie kon niet bewezen worden. In een toelichting stelt Justitie dat ‘de gemeente Utrecht zich bij deze verkoop mogelijk wel tekort heeft gedaan’.
De reactie van de Utrechtse raad op deze laatste constatering? Zwijgen.

Kiezersbedrog sociale huurwoningen

PvdA-wethouder Wonen Dennis de Vries bedroog zijn kiezers en de stad deze raadsperiode. Hij sloot afgelopen najaar een overeenkomst met de woningcorporaties. Corporaties krijgen op grote schaal toestemming sociale huurwoningen te verkopen. Wethouder de Vries presenteerde het Volkshuisvestelijk Akkoord -zo heet de overeenkomst- als dé manier om de wooncrisis op te lossen.

In werkelijkheid verbrak de Vries de verkiezingsbelofte van zijn PvdA én het coalitie-akkoord.

Een totale stop op de verkoop van sociale huurwoningen was namelijk het speerpunt in het akkoord dat PvdA, GroenLinks, D66, Christen Unie en Student en Starter in 2022 sloten.

Een meerderheid van de gemeenteraad liet de PvdA-wethouder met bedrog en gebroken beloften wegkomen.

De grootste woningcorporatie, Woonin, gaat nog 5000 sociale huurwoningen verkopen. Het staat in hun jaarverslag.

Woningcorporaties komen afspraken niet na      

De Utrechtse woningcorporaties probeerden deze raadsperiode de gemeente 10,6 miljoen euro afhandig te maken. Dit gemeenschapsgeld moest naar de al goed gevulde kassen van de corporaties; compensatie voor de stop op verkoop van sociale huurwoningen. Dit speelde in 2023/2024, toen wethouder de Vries nog tégen de verkoop van sociale huurwoningen was.

Het stadsbestuur zette de corporaties daarna niet klem met het volgende feit. De corporaties kwamen de afgelopen tien jaar niet één jaar de zogeheten ‘prestatie-afspraken’ na. Dit zijn afspraken tussen gemeente en woningcorporaties over het aantal toe te voegen sociale huurwoningen.

De corporaties lopen inmiddels 3700 huurwoningen op de afspraken achter.

Het eigen vermogen van de twee grootste Utrechtse corporaties, Woonin en Portaal, bedroeg begin vorig jaar vijftien miljard.

Al in 2019 schreven Utrechtse gemeente-ambtenaren dat Mitros (nu: Woonin) zonder enige pijn uit eigen kapitaal 1,3 miljard kon investeren in duizenden sociale huurwoningen.

Op de achterstand aan sociale huurwoningen sprak wethouder de Vries de corporaties niet aan. De raad sputterde een beetje.

Gemeentebestuur laat bewoners uitpondflats Overvecht en Kanaleneiland in de steek

Op Kanaleneiland en in Overvecht vielen 717 betaalbare huurflats in handen van de Canadese belegger Capreit/ERES. Op Kanaleneiland (252 ‘Qatarflats’) was de gemeente hier actief verantwoordelijk voor. In Overvecht liet de gemeente Capreit/ERES haar gang gaan.

Capreit/ERES pakte van de Nederlandse fiscus 60 miljoen euro en dumpte de flats in 2025 bij nationale en internationale opkopers.

Gevolg, tot vandaag de dag: chaos. Huren tot 1900 euro per maand, leegstand, rechteloze anti-kraakbewoning en achterstallig onderhoud. Het betreft voor een groot deel schimmelflats. Op de galerijen is betonrot zichtbaar. Nog wezenlijker: vooral kapitaalkrachtige expats worden nu door makelaarskantoren gelokt om vier ton voor deze slechte woningen neer te tellen. De kas van de VVE’s, waarin de beleggers de meerderheid hebben, zit geen geld.

Één corporatie, de relatief kleine B0-Ex, deed in Overvecht een poging deze chaos te doorbreken. De Bo-Ex-directie wilde woningen kopen en die sociaal gaan verhuren. De rijke corporaties wilden niet helpen. Wethouder Wonen de Vries liet Bo-Ex in de steek. Hij had als argument dat de gemeente-financiën ‘op het ravijnjaar af gaan’.        

Top Secret: Utrechtse bevolking mag niet meekijken

Het officiële Geheimhoudingsregister van de gemeente is mudvol. De geheimhouding gaat vooral over grond en woningbouwprojecten.

Raadsleden zijn bang om over geheime stukken en geheime vergaderingen uit de school klappen. Strafrechtelijke vervolging hangt boven hun hoofd.

Deze geheimhouding past bij de eisen van projectontwikkelaars en beleggers. Hoe minder zonlicht en transparantie, des te minder kans dat hun verdienmodel in de openbaarheid komt.

Ook de gemeente Utrecht heeft belang bij heimelijkheid. De gemeente zelf heeft namelijk grondbezit.

In een interview met De Nuk zei wethouder Wonen De Vries op 1 maart 2024: ‘Er wordt veel in beslotenheid besproken. Ik ga dat omdraaien. Dit gaat echt veranderen. Alles wordt openbaar, tenzij er zwaarwegende redenen zijn stukken of vergaderingen niet openbaar te maken. Ik wil die vanzelfsprekende geheimhouding niet meer.’

Wat er van de Vries’ voornemen terecht kwam? Niets. Over de afgelopen vier jaar, vanaf 1 maart 2022 verklaarde B&W (mét wethouder de Vries) 235 stukken geheel of gedeeltelijk geheim.

Gemeente is grondspeculant

De gemeente Utrecht streeft naar de hoogst haalbare grondopbrengst. Het staat in de gemeentelijke ‘beleidsnota grondbeleid’ die eind 2024 werd aangenomen

De gemeente Utrecht jaagt zo het onbetaalbare wonen in de stad aan.

Deze houding vult de gemeentekas enorm. Zo maakt de gemeente Utrecht op de huidige woningbouw De Nieuwe Defensie -tussen Balijebrug en Villa Jongerius- 77 miljoen euro winst op de grond.

Kopers op De Nieuwe Defensie betalen 53 procent van de koopprijs voor de grond. Dat geld gaat naar grondexploitant gemeente Utrecht. Slechts 47 procent van de koopprijs is voor de bouwkosten. De prijzen van de koopwoningen lopen een miljoen en meer.

Wethouder Voortman (GroenLinks) was de afgelopen raadsperiode verantwoordelijk voor deze hoge grondprijzen. In haar eigen nota verschuilt ze zich achter ‘de markt’. Ook de PvdA is akkoord.

Vergelijk wat kopers in Leidsche Rijn begin deze eeuw voor de grond betaalden: zo’n 25 procent.

Verrassend genoeg was een van de tegen dit grondbeleid stemmende partijen de VVD. Zoals woordvoerder te Hoonte zegt, omdat de gemeente mogelijke voordelen aan haar eigen inwoners mag gunnen.  

Aan de andere kant van de Balijebrug ligt meer gemeentegrond. De gemeentelijke grondwinst daar bedraagt nog eens tientallen miljoenen euro’s. In dat ‘deelgebied 4’ opereerden eerder grondspeculanten als Marcel Boekhoorn. Zij gingen er met meer dan 60 miljoen van door. Waar de PvdA schande van spreekt.  

Tot zo ver een korte terugblik op hoe de Utrechtse Wooncrisis zich de afgelopen jaren ontwikkelde.
Afgelopen dagen brachten wij bovendien interviews met zeven politici die wonen in hun pakket hebben.
Wij van de Nuk denken dat beter geïnformeerde lezers in het stemhokje baat hebben bij feiten. En duiding   

Vier jaar geleden schreef ik op de dag voor de raadsverkiezingen een comentaar. Wat -ontluisterende- feiten over de Utrechtse Wooncrisis op een rijtje – De Nuk

Daarin onder andere deze zinnen: ‘Ik verzuchtte eens, na de beschrijving van wéér een krankzinnige woon-uitwas: ‘Ik ga niet stemmen of, uit protest, blanco stemmen.’ Als jij of u, op grond van dit geheel falende gemeentelijke woonbeleid, zegt: ‘Ik ga niet stemmen’, begrijp ik dat volledig.  

Ikzelf? Mijn traditionele democratische geest heeft het uiteindelijk bij mij toch gewonnen. Ik ga stemmen. Één overweging wil ik daarin wel kwijt: ik stem in geen geval op een partij die deze of de vorige raadsperiode in het College zat.’ 

Op mijn stuk toen kwam van een betrokken lezer deze reactie:

‘Zouden we over vier jaar een ander verhaal lezen?’