Said haalt oud Marokkaans ambacht naar Utrechtse Oudegracht: de schoen van raffia

Aan de Utrechtse Oudegracht runt Said Belhadj een unieke winkel annex werkplaats: Raphia. Al drie jaar lang maakt en verkoopt hij hier ambachtelijke schoenen van raffia.

Wie de winkel van Said Belhadj aan de Oudegracht binnenloopt, verwacht misschien schoenen van leer, canvas of rubber. Maar tussen de etalage en de werkplaats ligt een heel ander materiaal te wachten: raffia. Dunne vezels van gedroogde palmbladeren, met de hand samengebundeld en tot schoenen verwerkt. Ze zien er licht en kwetsbaar uit, maar wie een paar aantrekt, merkt al snel dat de werkelijkheid anders is. De raffiaschoen vormt zich naar de voet en loopt bijna als een pantoffel.

Al drie jaar  verkoopt  Said Belhadj (52) schoenen gemaakt van raffia in zijn winkel annex werkplaats aan de Oudegracht 268. Voorbijgangers werpen een blik op de smaakvolle schoenen in de etalage. “Zijn die schoenen gemaakt van touw of riet?” zijn veel gehoorde opmerkingen. “Zou dat nou lekker zitten?”. Wie de winkel inloopt en een paar schoenen past komt tot de ontdekking dat ze als pantoffels lopen. Said maakt zijn schoenen van raffia, zoals de naam van zijn winkel al aangeeft. Mijn schoenen worden gemaakt van gedroogde palmbladen die verwerkt worden tot fijne raffiavezels, duurzaam omdat er geen bomen voor worden gekapt. Op een leest maakt Said ieder gewenst model op maat. Een bundeltje raffia bevestigt hij met een festonsteek op het onderliggende bundeltje. Zo ontstaat een schoen die voor jouw voet wordt gemaakt en zich al lopend naar jouw voet vormt.”

‘Je voet moet zich niet naar de schoen voegen, maar de schoen naar de voet’

”In mijn zaak krijg ik mensen met specifieke voetproblemen: een hallux valgus, zenuwpijn of reuma. Schoenen moeten goed zitten, je voet moet zich niet naar de schoen voegen, maar de schoen naar de voet. Mensen die onze schoenen dragen worden ambassadeurs van de schoenen. Je raakt verknocht aan deze schoenen. Ik herstel nu het derde paar van een oudere heer die tuinierde op zijn schoenen en daar zijn ze niet echt voor gemaakt. En een veel gehoorde vraag in ons Nederlandse regenklimaat: “Kunnen die schoenen wel tegen de regen?” Het zijn natuurlijk bij uitstek zomerschoenen, ze zijn licht en ventileren goed. Maar in de zomer kan het ook regenen en daar kunnen ze goed tegen. Ik heb klanten die hun schoenen zomer en winter dragen. In de winter met een paar dunne wollen sokken.”

Hoe het begon

“In 2014 was ik op vakantie in Marokko, ik liep over de markt en zag daar sloffen liggen van materiaal dat ik nog nooit had gezien. Ik werd op slag verliefd op dit paar sloffen en moest er meer van weten. Ik ging op onderzoek uit en het bleek dat de sloffen van raffia gemaakt werden, een eeuwenoud ambacht dat men in het dorp Essaouira beoefende. Ik had altijd al de wens om iets te doen met de oude ambachten uit het land van mijn ouders: Marokko. Mijn vader kwam in 1965 in Utrecht en vond werk bij een fabriek waar kostuums werden gemaakt. Voor hem geen onbekend terrein, hij werkte als kleermaker in Marokko. Mijn moeder kwam een paar jaar later over en ze stichtten hun gezin. Mijn moeder naaide zelf onze kleren, ze was altijd aan het breien of haken. Zo word je als kind ergens in meegezogen. Het leek een logische stap voor mij om de modevakschool te gaan doen. De mode raadde mijn familie mij af: “Daar valt geen droog brood in te verdienen!’’. Ik deed een blauwe maandag de PABO, maar mijn creatieve ambities bleven roepen. Ik ontwierp de merchandise voor concerten in het oude Tivoli, ontwierp T-shirts en begon PUHA, een zaakje in de Harde Bollenstraat waar ik ontwerpen van jonge, nog onbekende, Nederlandse ontwerpers verkocht. Mijn eerste paar raffia-schoenen verkocht ik ook in die winkel. Toen ik hoorde van het werken met raffia in Essaouira ben ik daar naartoe gegaan in de hoop een samenwerking tot stand te kunnen brengen.”

‘Voor raffia worden geen bomen gekapt, men gebruikt enkel de bladeren’

“Ik ontdekte dat verschillende luxe merken hun modeaccessoires al door vrouwen in Essaouira lieten maken. Ze werden per stuk betaald en nu maken de vrouwen de schoenen voor Raphia ook daar thuis. Het kleuren van de raffia gebeurt weer ergens anders maar uitsluitend met natuurlijke pigmenten: rood wordt geleurd door meekrap, mosterd met de schil van de walnoot en zandkleur met hibiscus. Ik leerde schoenen verzolen bij Chris van Hattem, de schoenmaker van ‘t Ambacht’ in de Voorstraat. Niet iedereen wil een leren zool en ik vond een Frans bedrijfje in Romans -sur-Isère dat zolen maakt van natuurlijk rubber. De inlegzolen zijn van linnen of kokosvezel. Raphia schoenen worden zo duurzaam mogelijk geproduceerd, we maken ook geen gebruik van heftige lijmsoorten. Raffia is bij ons een vergeten product, oudere mensen herinneren zich nog wel het gebruik in de moestuin. Nu zie je soms nog een strikje van raffia op een pakje of een bloemetje. Raffia is sterk, gaat lang mee en weegt niets. Voor raffia worden geen bomen gekapt, men gebruikt enkel de bladeren. Het samennaaien van bundeltjes vezels het zg. ‘coiling’ is een eeuwen oude techniek die zelfs bij zooltjes in het graf van Toetanchamon is aangetroffen. Voor mij is het coilen een rustgevende en bijna meditatieve bezigheid.”